Reorganisatie van vennootschappen – fusies, splitsingen, inbreng van een algemeenheid van goederen – kunnen belastingvrij gebeuren. Daar waar dergelijke “mijlpalen” in het leven van een vennootschap vroeger leidden tot de ontbinding van de rechtspersoon en bijgevolg belastbaarheid van alle meerwaarden die dan “naar boven” kwamen tot gevolg hadden, is dat sedert begin de jaren ’90 van vorige eeuw niet meer automatisch het geval.
Indien ondermeer kon aangetoond worden dat er “rechtmatige economische of financiële behoeften” zijn om bijvoorbeeld te fuseren dan kon de operatie toch belastingvrij gebeuren (oud art. 211 WIB ’92). Een fusie mocht niet enkel ingegeven zijn door fiscale motieven. Die mochten er ook zijn maar de nadruk werd vooral gelegd op bedrijfseconomische motieven.
Omdat dergelijke regels uiteraard voer voor discussie zijn en tot onzekerheid leiden kunnen ondernemingen voorafgaand aan de fiscus (meer bepaald aan de rulingcommissie) vragen of zij met deze operatie kunnen akkoord gaan. Zo kon worden gevraagd of de fiscus de aanwezigheid van “rechtmatige economische of financiële behoeften” zag.
Meer en meer fiscale zaken zijn Europees aangestuurd of minstens Europees geïnspireerd zo ook de fiscale gevolgen van reorganisaties van vennootschappen. Een Europese fiscale richtlijn werd einde vorig jaar omgezet in het Belgische fiscale recht. Groot principe in de Europese fusierichtlijn is dat grensoverschrijdende en bij uitbreiding ook nationale fusies fiscaal neutraal dienen te gebeuren tenzij het hoofddoel of één der hoofddoelen belastingfraude of –ontwijking zou zijn.
Indien “zakelijke overwegingen” zoals reorganisaties of rationalisering van de activiteiten van de bij de verrichting betrokken vennootschappen slechts zijdelings aanwezig zijn of helemaal niet dan kan dit doen vermoeden, behoudens bewijs van het tegendeel, dat het hoofddoel of één van de hoofddoelen belastingfraude dan wel belastingontwijking is. Dat staat te lezen in art. 11 van de fusierichtlijn en is bijna letterlijk overgenomen in het Belgische wetboek van inkomstenbelasting, mn. in artikel 183bis WIB ’92.
De voorwaarde die stond te lezen in art. 211 WIB ’92 in verband met de “rechtmatige economische of financiële behoeften” werd geschrapt. Verwarrende en in de context van reorganisaties irrelevante en vage termen als “noodzakelijk”, “rechtmatig” en “financieel” verdwijnen dus uit het wetboek om plaats te maken voor het “droge” maar het veel duidelijker begrip “zakelijke overweging”. “Rechtmatig” heeft teveel een morele connotatie. “Noodzakelijk” zou impliceren dat de fiscus zich mag uitspreken over de opportuniteit van bepaalde keuzes. Dat kan uiteraard niet want dan is het helemaal van de dam. Er is nu al genoeg “big brother”. En “financieel” zit vervat in “economisch”.
Wat is zakelijk ? Dit kan misschien best worden aangetoond door een paar voorbeelden van wat in het verleden als onvoldoende en dus niet-zakelijk werd beschouwd. Reeds aangehaald zijn reorganisaties waarvan duidelijk is dat ze enkel maar belastingvoordelen bieden. Een ander voorbeeld zijn operaties waarvan de gevolgen van die aard zijn dat ze bij elke verrichting optreden bijvoorbeeld kostenbesparing door het verdwijnen van vennootschappen na een fusie. Hoe vreemd het ook mag klinken maar enkel dat motief is onvoldoende, in het verleden zijn er inderdaad enkele rulings geweest in die zin.
Wordt vervolgd in deel 2.
