Vele mensen vragen zich op hun oude (of iets minder oude) dag af hoe ze kunnen vermijden dat de fiscus met een aanzienlijk deel van hun vermogen gaat lopen wanneer zij zullen komen te overlijden.
Een eerste mogelijkheid is ervoor te zorgen dat zij arm zullen sterven. Dit kan door tijdens hun leven reeds weg te schenken wat zij verwachten niet meer nodig te zullen hebben. De lage schenkingsrechten in rechte lijn zijn er niet vreemd aan dat dit een zeer gegeerde techniek vormt.
Niettegenstaande diverse modaliteiten ervoor kunnen zorgen dat de schenker niet zonder enige vorm van inkomen achterblijft, ontbreekt het bij sommigen aan de wil om zich tijdens hun leven op aarde reeds van alle aardse zaken te ontdoen. Bovendien hebben de kinderen vaak financieel niets tekort en kunnen de kleinkinderen beter een duwtje in de rug gebruiken.
Voor de grootouders die met deze bekommernis begaan zijn, kan het ik-opa-testament een oplossing aanreiken.
Het voordeel van een testament is dat men mits naleving van de wettelijke erfrecht-regels bepaalde personen kan begunstigen boven anderen. Het nadeel is dan weer dat de successierechten kunnen oplopen tot 27% vanaf € 250.000. In het ik-opa- of ik-oma-testament kunnen volgende fiscaalvriendelijke technieken toegepast worden.
Vooreerst kan de erfenis verdeeld worden over zo veel mogelijk erfgenamen in rechte lijn door én de kinderen én de kleinkinderen te begunstigen. Hoe meer erfgenamen, hoe kleiner elk erfdeel, hoe minder successierechten er zullen moeten betaald worden. De progressiviteit van de successietarieven wordt hierdoor immers afgevlakt. Bovendien zal wat de grootouders rechtstreeks aan de kleinkinderen hebben gelegateerd, niet in het vermogen van de ouders terechtkomen, waardoor successierechten worden vermeden bij het overlijden van de ouders.
Deze techniek van “generation skipping” kan evenwel de kinderen niet volledig onterven, aangezien zij steeds recht hebben op hun reservatair erfdeel.
Daarnaast kan ook optimaal gebruik gemaakt worden van de wettelijk voorziene vermindering voor kleine erfdelen, welke een basisvermindering voorziet voor erfgenamen in rechte lijn indien het netto-erfdeel (dit is de som van het roerend en onroerend aandeel van een erfgenaam in de nalatenschap) kleiner is dan € 50.000. Het hoogste bedrag dat hierdoor successievrij kan worden vererfd is € 12.500 aangezien de te betalen successierechten dan even groot zijn als de vermindering. Wanneer een grootouder in zijn testament aan elk kleinkind een bedrag legateert van telkens maximaal € 12.500 dan zal elk kleinkind dit legaat successierechten-neutraal kunnen vererven. Hoe meer kleinkinderen, des te groter de besparing kan zijn.
Evenwel vinden de grootouders vaak de kleinkinderen nog te jong of te onervaren om nu reeds een groot vermogen te ontvangen. Hier kan een mouw aan gepast worden door voorwaarden te koppelen aan het legaat ten gunste van het kleinkind, waardoor het kleinkind pas op een bepaalde leeftijd over de erfenis kan beschikken of de erfenis in schijven ontvangt.
Daarnaast kan ook gebruik gemaakt worden van een variant op de hiervoor beschreven technieken. De grootouder stelt in zijn testament zijn kinderen aan als algemeen legataris. Dit houdt eenvoudig gezegd in dat de kinderen alle goederen erven van de grootouder bij diens overlijden. Er wordt evenwel een last gekoppeld aan dit algemeen legaat, namelijk de verplichting voor de kinderen om zelf op hun beurt bij hun overlijden een bepaald bedrag uit te keren aan hun eigen kinderen (zijnde de kleinkinderen). De kleinkinderen erven dus van hun grootouder een schuldvordering op hun eigen ouder, welke op het tijdstip van overlijden van hun ouder aan hen zal uitbetaald worden. Het vermogen van de grootouder wordt volledig belast, aangezien de kinderen successierechten betalen op de nalatenschap verminderd met het bedrag van de schuld aan de kleinkinderen, en de kleinkinderen successierechten verschuldigd zijn op de contante waarde van hun schuldvordering.
Toch is er ook bij dit laatste scenario een besparing van successierechten. Bij het overlijden van de grootouder is er een spreiding van de nalatenschap over meerdere erfgenamen, waardoor de afzonderlijke erfdelen kleiner worden en er dus minder successierechten verschuldigd zijn. Weet dat het reservatair deel van de kinderen onaangetast moet blijven. Wanneer de ouder overlijdt, wordt de schuldvordering aan de kleinkinderen uitbetaald en mogen zij het bedrag van de schuldvordering in mindering brengen van de nalatenschap van hun ouder. M.a.w. er wordt geen tweede keer successierechten betaald op hetzelfde bedrag. De mogelijkheden zijn legio: een zelfde of verschillend bedrag voor elk kleinkind, een zelfde of verschillend bedrag van schuldvordering per kind te verdelen over zijn eigen kinderen. De kleinkinderen moeten wel bestaan/verwekt zijn op het ogenblik dat zij de schuldvordering erven, dit is bij het overlijden van de grootouder, en dus niet op het ogenblik dat de schuldvordering uitbetaald wordt bij het overlijden van de ouder.
Bij dit alles dient in gedachten gehouden te worden dat een testament te allen tijde herroepbaar is, zodat opa of oma al naar gelang hun wensen hun testament altijd kunnen aanpassen.
Een gesprek over de besparing van successierechten middels een ik-opa-testament door de spreiding van het vermogen over de kinderen en de kleinkinderen, is een bezoekje aan opa of oma meer dan waard.
