Tontine en beding van aanwas (met optie)

In de praktijk worden tontine en beding van aanwas dikwijls in één adem genoemd.

Er zijn immers veel gelijkenissen, maar evenzeer mogen de verschillen niet uit het oog verloren worden.

Ook het alternatief van een beding van aanwas met optie biedt interessante planningsmogelijkheden.

Tontine

Een tontine wordt bedongen als modaliteit van een verkoopsovereenkomst bij de gezamenlijke aankoop door samenwonende partners. De verkoper is hier tevens partij bij de overeenkomst. Deze aankoop kan zowel roerende als onroerende goederen betreffen. De samenwonende partners kopen ieder onder de opschortende voorwaarde van overleving en onder de ontbindende voorwaarde van vooroverlijden.

De tontine heeft dus als gevolg dat de langstlevende partner volle eigenaar wordt van het volledige goed en bovendien geacht wordt altijd eigenaar te zijn geweest.

De overgang van de eigendom van de overleden partner op de langstlevende partner wordt geacht ten bezwarende titel te gebeuren zodat geen successierechten verschuldigd zijn. Daarentegen zijn wel 10% registratierechten verschuldigd.

Het voordeel van een tontine-beding is dat de langstlevende partner met zekerheid volle eigenaar wordt van het volledige onroerend goed, terwijl men deze zekerheid niet kan garanderen ingeval van begunstiging bij testament gelet op de herroepbaarheid. Aangezien de overgang op de langstlevende partner als een overdracht ten bezwarende titel wordt beschouwd, zullen de erfgenamen hier niets kunnen tegen inbrengen zelfs als hun reservatair deel hierdoor in het gedrang komt.

Het nadeel daarentegen is dat de langstlevende partner als volle eigenaar kan doen wat hij wil met het onroerend goed (verkopen, schenken enz.) na het overlijden van de eerststervende partner zonder dat deze laatste daar zeggenschap in heeft. Daarenboven is deze verrichting fiscaal verre van optimaal, aangezien vooreerst registratierechten dienen betaald te worden bij overlijden van de eerststervende partner en vervolgens successierechten bij het overlijden van de langstlevende partner op hetzelfde aandeel in het onroerend goed.

De onderhands afgesloten tontine-bedingen kunnen eenvoudig beëindigd worden mits registratie van een onderhands document aan het vast recht van 25 euro. In principe is evenwel de goedkeuring van de verkoper vereist aangezien deze tevens partij is.
De opzegging van een tontine bij de aankoop van een onroerend goed vereist opnieuw een notariële akte die overgeschreven dient te worden op het hypotheekkantoor.

Beding van aanwas

Het beding van aanwas betreft een loutere overeenkomst tussen de samenwonende partners waarbij het aandeel van de overleden partner in het goed van rechtswege en zonder terugwerkende kracht wordt verkregen door de langstlevende partner. Dit betreft derhalve een verkrijging onder opschortende voorwaarde en kan zowel gehanteerd worden voor roerende als onroerende goederen. Een beding van aanwas kan zelfs afgesloten worden geruime tijd na de aankoop van het betreffende goed.

Ook bij het beding van aanwas dienen 10% registratierechten betaald te worden op het aandeel van de overleden partner dat overgaat op de langstlevende partner.

Dezelfde voor- en nadelen als bij tontine kunnen hier aangehaald worden.

Beding van aanwas met optie

Indien er een goed contact is met de erfgenamen, kan een beding van aanwas met optie een goed alternatief bieden voor de vererving van de gezinswoning. De langstlevende partner heeft dan immers de keuze: (i) ofwel toepassing maken van het beding van aanwas en 10% registratierechten betalen, (ii) ofwel het erfrecht laten spelen en het vruchtgebruik op de gezinswoning verwerven zonder betaling van successierechten. Dit laatste is automatisch het geval voor wettelijk samenwonenden, aangezien zij wettelijk hetzelfde statuut hebben als gehuwden.

Omdat er voor feitelijk samenwonenden geen wettelijk erfrecht bestaat erven zij het vruchtgebruik van de gezinswoning niet automatisch. Feitelijk samenwonenden zullen dit moeten regelen middels een testament zonder hierbij de reservataire erfgenamen uit het oog te verliezen. Zij betalen geen successierechten op de gezinswoning na drie jaar feitelijke samenwoning.

Bij de toepassing van het beding van aanwas wordt de langstlevende partner volle eigenaar van de woning.

Bij de toepassing van het erfrecht, wordt de langstlevende partner vruchtgebruiker van de woning.

Indien het contact met de erfgenamen vooralsnog minder vlot zou verlopen, kunnen de samenwonende partners nog steeds elkaar testamentair begunstigen met de blote eigendom van zijn/haar respectievelijk aandeel in de woning, zodat de langstlevende partner vooralsnog de volle eigendom van de woning verkrijgt en dit zonder betaling van successierechten: de blote eigendom via testament en het vruchtgebruik via de keuze voor de toepassing van het erfrecht bij de toepassing van het beding van aanwas met optie.

Let wel dat feitelijk samenwonenden slechts genieten van de successietarieven zoals voor gehuwden na minstens 1 jaar samenwoning. Indien de langstlevende partner testamentair begunstigd wordt met de blote eigendom van de gezinswoning, zal hij successierechten verschuldigd zijn (i) volgens het tarief voor derden indien minder dan 1 jaar feitelijke samenwoning, (ii) volgens het verlaagd tarief in rechte lijn indien meer dan 1 jaar maar minder dan 3 jaar feitelijke samenwoning en (iii) geniet hij vrijstelling van successierechten op de gezinswoning na minstens 3 jaar feitelijke samenwoning.