Bij een overlijden worden niet alleen de persoonlijke en gemeenschappelijke bankrekeningen op naam van de overledene geblokkeerd, maar ook deze op naam van de langstlevende echtgenoot / wettelijk samenwonende indien deze in onverdeeldheid met de overledene werden aangehouden.
Deze blokkering kan tot verschillende weken duren, wat schrijnende gevolgen kan hebben voor de partner die achterblijft.
De wetgever is hieraan tegemoet gekomen met de Wet van 28 juni 2009 (Belgisch Staatsblad van 21 augustus 2009), waarbij het principe van de blokkering van de banktegoeden wordt gematigd en dit met ingang van 31 augustus 2009 (d.w.z. voor alle overlijdens vanaf 31 augustus 2009).
Voortaan mag de bank een deel van de banktegoeden betalen aan de langstlevende echtgenoot / wettelijk samenwonende in de periode na het overlijden en vóór de deblokkering van de bankrekeningen middels een attest of akte van erfopvolging opgemaakt door de notaris of door de ontvanger van de successierechten (ter vervanging van de vroegere akte van bekendheid).
Deze vrijgave van de banktegoeden is evenwel gebonden aan een dubbele voorwaarde: (i) er mag niet meer dan de helft van het beschikbare saldo op de betreffende rekening worden uitbetaald, en (ii) in totaal mag de langstlevende niet meer dan 5.000 euro afhalen.
Er wordt evenwel een onderscheid gemaakt tussen de langstlevende echtgenoot en de langstlevende wettelijke samenwonende.
Voor de langstlevende echtgenoot geldt deze regeling voor alle gemeenschappelijke en onverdeelde bankrekeningen waarvan zowel de overledene zelf als de langstlevende echtgenoot (mede-)titularis is. De langstlevende wettelijk samenwonende kan er zich enkel op beroepen voor de gemeenschappelijke en onverdeelde bankrekeningen waarvan de langstlevende wettelijke samenwonende zelf mede-titularis is.
Bij de vereffening van de nalatenschap wordt het aldus vrijgegeven bedrag in rekening gebracht van het erfdeel van de langstlevende echtgenoot / wettelijke samenwonende. Indien dit erfdeel kleiner zou zijn dan de vrijgegeven banktegoeden, hebben de overige erfgenamen een vorderingsrecht op de langstlevende echtgenoot / wettelijk samenwonende ten belope van het verschil.
De langstlevende echtgenoot / wettelijk samenwonende die meer dan de helft van de beschikbare gelden of in totaal meer dan 5.000 euro afhaalt, wordt dubbel gesanctionneerd. Ten eerste verliest hij enig aandeel in het gemeenschappelijk vermogen, de onverdeeldheid met of de nalatenschap van de overledene voor het teveel afgehaalde bedrag. Bovendien verliest hij het recht om de nalatenschap te verwerpen of te aanvaarden onder voorrecht van boedelbeschrijving, m.a.w. door de geldafhaling wordt hij geacht de nalatenschap zuiver te aanvaarden.
