Wanneer een zelfstandige gelijktijdig werkt in verschillende landen van de EU, of werkt in een ander land dan het land waar hij woont, stelt zich de vraag welk land de sociale rechten en plichten regelt.
Sinds 1 mei 2010 gelden daarvoor nieuwe spelregels. De nieuwe Verordening 883/04 vervangt de Verordening 1408/71.
Vooreerst dient vermeld te worden dat de basisbeginselen behouden blijven :
- principe van de werkstaat: de zelfstandige is in principe onderworpen aan de sociale zekerheid van het land waar deze werkt
- principe van de eenheid: de zelfstandige is slechts aan het stelsel van één land onderworpen
- principe van behoud van rechten, opgebouwd in één land, ook wanneer de zelfstandige er niet langer woont of werkt
- principe van de volledigheid: er wordt rekening gehouden met de opgebouwde rechten in de verschillende landen
- principe van de gelijkheid: de zelfstandige geniet dezelfde rechten als de onderdanen van het land onder wiens stelsel deze valt.
Daarboven komen 4 belangrijke aanvullingen of wijzigingen.
1. detachering is mogelijk voor een initiële periode van 24 maanden die kan verlengd worden tot 5 jaar.
Een zelfstandige kan tijdelijk prestaties uitvoeren in een ander land, en toch verder onder het stelsel van het eerste land vallen. In de vroegere regeling gold dat slechts voor een initiële periode van 12 maanden die weliswaar kon verlengd worden.
2. bij gelijktijdige activiteiten in verschillende landen, is de zelfstandige onderworpen aan het stelsel van het land waar hij woont, op voorwaarde dat daar een substantieel deel van de activiteiten vallen, d.i. goed voor minstens 25 % van de tijd, vergoeding of omzet.
3. bij gelijktijdige activiteiten als zelfstandige en werknemer in meerdere landen, geldt het stelsel van het land dat de rechten als werknemer bepaalt.
Tot voor de nieuwe regels was het niet uitgesloten dat de stelsels van verschillende landen toepasselijk waren.
4. er wordt een systeem van gegevensuitwisseling op poten gezet, en er wordt naar gestreefd om alle papieren te bannen.
Vermelden we tenslotte dat de nieuwe spelregels van toepassing zijn op zelfstandigen die pas internationaal actief zijn sinds 1 mei 2010, of op zelfstandigen die reeds langer internationaal actief zijn en daarvoor uitdrukkelijk opteren.
