De nieuwe maatregel treedt in werking op 1 juli van dit jaar, maar aan de opheffing van het bankgeheim zijn een aantal voorwaarden verbonden.

Van zodra er “aanwijzingen” zijn dat een belastingplichtige mogelijk belastingen ontdoken heeft, mag de fiscus bij banken inlichtingen gaan vragen over die belastingplichtige. De fiscus mag ook bij de bank aankloppen als hij voornemens is een aanslag te vestigen op basis van tekenen en indiciën, of nog wanneer een vraag tot bijstand uit het buitenland wordt gesteld.

De fiscus zal nog altijd eerst bij de belastingplichtige zelf de nodige info moeten opvragen en pas daarna kan de administratie eventueel rechtstreeks bij de banken ten rade gaan.

De toelichting bij het wetsontwerp somt de “aanwijzingen van fraude” op die de belastingcontroleur, na akkoord van de regionale directeur, kan inroepen. Tot de belangrijkste aanwijzingen van belastingontduiking behoren:

• het niet aangeven van een rekening in het buitenland;
• belangrijke verschillen tussen de levensstandaard en de aangegeven belastingen, zichtbaar in zowel België, als het buitenland;
• inlichtingen ontvangen door de fiscus waaruit blijkt dat niet alle inkomsten werden aangegeven;
• en aanvraag tot belastingvoordeel voor werken die niet werden uitgevoerd;
• levering van goederen of diensten zonder factuur.

Het laattijdig indienen van een aangifte, fouten in aftrekbare bestedingen of in het aantal personen ten laste worden op zich niet gezien als aanwijzingen van fraude.

De belastingplichtige kan zich niet verzetten tegen de opheffing van het bankgeheim, maar er is wel een procedure van gerechtelijke schikking voorzien. Voor het bankgeheim wordt opgeheven, zal de fiscus alsnog aan de belastingplichtige voorstellen om zijn fiscale verplichtingen alsnog na te komen.

Elke persoon, die een zelfstandige activiteit uitoefent, is verplicht om zich aan te sluiten bij een sociale verzekeringskas voor zelfstandigen en sociale zekerheidsbijdragen te betalen.

Tot voor kort had de zelfstandige tot 90 dagen na de aanvang van de zelfstandige activiteit de tijd om deze verplichting te vervullen. Dit opende natuurlijk de deur voor mensen met slechte intenties om bij controle voor te houden dat ze zich nog altijd bevonden in deze “gratieperiode”, waarin een aansluiting nog niet nodig is.

Om zwartwerk beter te kunnen bestrijden, moet een zelfstandige zich voortaan uiterlijk op de dag van de aanvang van de zelfstandige activiteit aansluiten bij een sociale verzekeringskas. Indien deze formaliteit niet is vervuld, kan het Rijksinstituut voor de Sociale Verzekeringen der Zelfstandigen (RSVZ) een administratieve geldboete opleggen aan de zelfstandige gaande van 500 tot 2.000 euro.

Opmerkelijk is dat men ook de werknemers gaat viseren, die zich zouden willen bezondigen aan zwartwerk.

Vanaf 1 april 2010 kan een werknemer, die wetens en willens arbeid verricht bij een werkgever die hiervoor geen dimona-aangifte heeft gedaan, immers bestraft worden met een zelfde administratieve geldboete. Dit op voorwaarde dat er voor deze inbreuk ook ten aanzien van de werkgever procesverbaal is opgesteld.

In een recente beslissing van 9 maart 2010 heeft de administratie de praktische kant van de bijkomende btw-verplichtingen nader toegelicht.

In een vorig artikel kon u reeds lezen dat restaurant- en cateringdiensten onderworpen zijn aan het verlaagd tarief van 12%, dranken evenwel uitgezonderd. Voor deze diensten dient een vereenvoudigde factuur te worden uitgereikt voor zover de klant een particulier is. In de andere gevallen dient evenwel een gewone factuur te worden opgesteld.

De wijze waarop een vereenvoudigde factuur dient te worden uitgereikt, wordt bepaald door het feit of op occasionele dan wel op geregelde basis maaltijden voor gebruik ter plaatse worden verstrekt. Hierbij wordt gekeken of het verschaffen van maaltijden meer of minder dan 10% bedraagt in vergelijking met de totale omzet uit de horeca-activiteiten.

Indien de 10%-grens wordt overschreden, geldt de verplichting tot het uitreiken van een kasticket “onmiddellijk” voor nieuwe horeca-uitbaters terwijl bestaande exploitanten nog tot 31 december 2012 een btw-bonnetje, een kasbon of een ticket via een computersysteem mogen uitreiken. Let er wel op dat het geregistreerd kassysteem momenteel nog geen uitwerking heeft vermits de modaliteiten nog bij ministerieel besluit dienen te worden vastgelegd.

Occasionele verstrekkers van maaltijden behouden de mogelijkheid om vanaf 2013 een btw-bonnetje te blijven gebruiken, tenzij zij vrijwillig een geregistreerd kassysteem in gebruik hebben genomen.

Exploitanten wiens horeca-activiteiten zich beperken tot het verschaffen van “lichte” maaltijden voor verbruik ter plaatse (bijv. café’s waar een soep, een omelet, etc. kan benuttigd worden) zijn evenwel niet verplicht om een btw-bonnetje uit te reiken. Ook frituuruitbaters ontsnappen alvast tot eind 2012 aan deze verplichting.

Wanneer er een afzonderlijke prijs wordt aangerekend voor de maaltijd en de drank, dient er een opsplitsing te gebeuren vermits dranken worden uitgesloten van het verlaagd tarief van 12%. Indien een standaard “all-in-one” menu wordt aangeboden (3 of meerdere gangen met aperitief, aangepaste wijnen, water en thee of koffie), aanvaardt de administratie dat 35% van de prijs wordt toegewezen aan drank met toepassing van het 21% btw-tarief, terwijl de resterende 65% onderworpen wordt aan het verlaagd btw-tarief van 12%.

Indien deze 65/35-regeling niet kan worden toegepast (omdat bijv. een menu wordt aangeboden dat afwijkt van de standaardformule), dient het gedeelte van de prijs dat is toegewezen aan de drank overeen te stemmen met de prijs die de klant zou moeten betalen als bij afzonderlijke afname van dranken.

Eigenlijk moeten bedrijfsleiders zich voortdurend bewust zijn van hun aansprakelijkheden. Bonafide bedrijfsleiders moeten zich o.a. hoeden voor de gevaren verbonden aan het te lang talmen met het neerleggen van de boeken. Malafide bedrijfsleiders moeten zich daarenboven bewust zijn dat het zich wegstoppen achter een vennootschap en te schermen met de beperkte aansprakelijkheid meer en meer tot het verleden behoort.

Voor deze laatste soort “bedrijfsleiders” kan men deze evolutie alleen maar toejuichen. Het is in dit land al te gemakkelijk om het schip slagzij te laten maken en een paar weken later weer te varen met een andere boot.

Sedert 2006 zijn dagelijkse bestuurders hoofdelijk en ondeelbaar (elk van hen kan worden aangesproken voor het volledige bedrag) voor niet-betaalde btw en bedrijfsvoorheffing. Er dient volgens de wet een fout te worden aangetoond maar deze voorwaarde is slechts een doekje voor het bloeden : indien een kwartaalaangever tweemaal vervallen schulden binnen het jaar niet heeft vereffend of een maandelijkse aangever laat na tenminste drie vervallen schulden binnen het jaar te vereffenen dan wordt die fout gewoon vermoed en moet de bedrijfsleider aantonen dat er geen fout werd gemaakt. Meestal niet zo evident en aanleiding voor heel wat kopzorgen en slapeloze nachten. Om dan nog maar te zwijgen over de gevolgen als het slecht afloopt (lees : het tegenbewijs leveren lukt niet).

Wat met de andere bestuurders, zij die niet bezig zijn met het dagelijks beleid of zij die gewoon pro forma een mandaat hebben opgenomen ? Ook zij moeten op hun tellen letten : hoofdelijke aansprakelijkheid valt ook op hun hoofd maar hier blijft de voorwaarde van de bestuursfout wel overeind, voorwaarde die namelijk door de overheid dient aangetoond. Het zal u dus maar overkomen dat u als pro forma bestuurder of als niet-actieve bestuurder wordt aangewreven te weinig toezicht te hebben uitgeoefend op het dagelijkse bestuur want dat zou inderdaad een bestuursfout kunnen zijn.

Ook voor RSZ-schulden dienen bedrijfsleiders, ook gewezen bedrijfsleiders, alert te te zijn. Persoonlijk en hoofdelijke aansprakelijkheid is ook hun deel ingeval van een faillissement waarbij een grove fout kan worden aangetoond die aan de basis van het faillissement lag én indien de bedrijfsleider minstens twee keer failliet is gegaan met RSZ-schulden. Een grove fout wordt zeer objectief gedefinieerd als volgt : ernstige en georganiseerde fiscale fraude of als bedrijfsleider betrokken geweest zijn in de periode van 5 jaar voorafgaande aan het faillissement bij minstens twee andere faillissementen of vereffeningen met RSZ – schulden.

Wat was er gebeurd in de zaak in Tongeren ? De bedrijfsleider in kwestie was inderdaad betrokken geweest bij – in casu – vier faillissementen maar wou zich vrijpleiten met het argument dat hij ontslag had genomen een aantal maanden vóór de faillissementen. De rechtbank had daar geen oren naar en constateerde gewoon dat de voorwaarde vervuld was nl twee faillissementen in de voorbije vijf jaar. Deze vorm van objectieve aansprakelijkheid kost de man in kwestie een bedrag van 133.175 euro.

Het besturen van vennootschappen worden dus meer en meer een zaak van professionals.

Het is bekend dat de Kruispuntbank voor Ondernemingen het verzamelpunt is voor het melden van allerlei ondernemingsgegevens.

Het unieke ondernemingsnummer dat door de KBO wordt toegewezen zorgt niet alleen voor eenvoud gezien het zowel het BTW-, RSZ- en het handelsregisternummer vervangt. De wetgever heeft nu ingezien dat de gegevensbank van de KBO heel wat mogelijkheden biedt in het kader van fraudebestrijding.

Net omdat zij het knooppunt is voor ondernemingsgegevens kan de KBO een knipperlichtfunctie vervullen wanneer bepaalde gegevens wijzigen.

Denk hierbij aan slapende vennootschappen die plotseling terug gereactiveerd worden, het herhaaldelijk verplaatsen van de maatschappelijke zetel, het regelmatig vervangen van bestuurders, etc. Dit zijn niet zelden indicatoren van frauduleuze activiteiten. De KBO zal dus voortaan dergelijke wijzigingen signaleren aan de sociale en fiscale inpsectiediensten.

Vanaf 1 april 2010 zal de aansluiting bij een sociaal verzekeringsfonds ten laatste dienen te gebeuren op de dag van de aanvang van de zelfstandige activiteit.

Hiernaast wordt een nieuwe administratieve geldboete ingevoerd die varieert van 500 euro tot 2.000 euro en verschuldigd zal zijn in de volgende gevallen :
- uitoefening van een zelfstandige activiteit zonder aansluiting bij een sociaal verzekeringsfonds;
- verwerven van zelfstandige beroepsinkomsten zonder aansluiting bij een sociaal verzekeringsfonds;
- uitoefenen van een andere zelfstandige activiteit dan deze vermeld in de Kruispuntbank van Ondernemingen;
- verhoging van het belastbaar inkomen dat als grondslag dient voor de sociale bijdragen naar aanleiding van de vaststelling van fiscale fraude.

Als er verzachtende omstandigheden zijn, kan de boete verminderd worden tot een minimum van 200 euro. Er zal onder bepaalde voorwaarden ook een geheel of gedeeltelijk uitstel van de boete worden verleend. De boete zal worden opgelegd door het RSVZ en worden ingevorderd door het betrokken sociaal verzekeringsfonds.

Een Belgische btw-plichtige ondernemer die goederen verkoopt aan een andere belastingplichtige gevestigd buiten België maar binnen de EU, dient op deze verkoop geen Belgische btw aan te rekenen indien aan de voorwaarden gesteld in artikel 39bis van het Belgisch btw-Wetboek is voldaan.

De verkoper dient te bewijzen dat de goederen het Belgische grondgebied hebben verlaten en de koper over een geldig EU btw-nummer beschikt. Wat deze laatste voorwaarde betreft, dient de verkoper aan te tonen dat de verwerver een btw-nummer heeft opgegeven dat rechtsgeldig werd afgeleverd door een andere lidstaat en de verwerver daadwerkelijk de persoon is aan wie het btw-nummer is toegekend.

Probleem is dat belastingplichtigen buiten hun wil om betrokken kunnen geraken bij een internationale btw-carrouselfraude. De verwerver koopt zonder btw aan in een andere lidstaat, verkoopt de goederen door met btw en verdwijnt dan zonder de btw door te storten aan de staat. Belastingplichtigen kunnen evenwel hoofdelijk aansprakelijk gesteld worden indien zij wisten of hadden moeten weten dat de betaling van de btw niet werd gedaan met de bedoeling belasting te ontduiken.

Voortaan kan echter een certificaat bekomen worden via de VIES-databank waarmee de belastingplichtige kan aantonen dat hij de geldigheid van het btw-nummer van de afnemer heeft nagegaan. Op die manier kunnen verkopers hun goede trouw bewijzen en kunnen ze dus met minder risico verkopen in een andere lidstaat.

Men dient er zich wel van bewust te zijn dat dergelijk certificaat geen sluitend bewijs levert en slechts één van de elementen is inzake de bewijsvoering in het kader van een vrijgestelde intracommunautaire levering.

Er is enkel sprake van belastingontwijking van zodra er sprake is van rechtsmisbruik. Het zou ons hier te ver leiden om daarop in te gaan maar het hoeft geen tekening dat van zodra men op het randje van het algemeen aanvaardbare gaat balanceren er sprake kan zijn van rechtsmisbruik.

“Belastingfraude” is eveneens (en uiteraard) een reden om de fiscale neutraliteit van reorganisaties te weigeren. Deze term behoeft uiteraard geen uitleg. De intenties om de overheid schade te berokkenen zijn in dit geval duidelijk aanwezig.

Wie moet dat nu allemaal bewijzen ? Met andere woorden: op wiens schouders drukt de bewijslast ? Lange tijd werd aangenomen dat de belastingplichtige de aanwezigheid van “rechtmatige economische en financiële behoeften” moest aantonen. Een op het eerste zicht baanbrekend arrest van Cassatie DDT. 13/12/2007 besliste daar anders over: het is aan de fiscus om dat aan te tonen.

Omdat dit er eigenlijk op neerkwam dat van de fiscus een negatief bewijs werd gevraagd – aantonen dat er geen zakelijke motieven zijn – voegde Cassatie eraan toe dat belastingplichtige moest meewerken aan de bewijsvoering. Zo baanbrekend is het dus niet maar het luidt toch een ommekeer in: het zwaartepunt in de bewijsvoering ligt nu toch bij de fiscus en bij twijfel krijgt de belastingplichtige gelijk. Het adagium “in dubio contra fiscum” krijgt weer wat inhoud.

Overigens is dat eigenlijk heel normaal omdat de Europese richtlijn de facto de fiscale neutraliteit van reorganisaties als principe heeft ingevoerd. Is de fiscus een andere mening toegedaan dan moet ze dat maar aantonen. Vreemd dus dat het tot einde 2007 moet duren vooraleer men tot dat inzicht komt.

Slaagt de fiscus er toch in aan te tonen dat er geen zakelijke motieven zijn dan kan er nog altijd gepoogd worden een tegenbewijs te leveren.

Wat met de situatie waarbij er én zakelijke én fiscale motieven aanwezig zijn. Zoals hierboven reeds aangegeven is dat geen probleem. Nergens in de wetteksten staat te lezen dat zakelijke motieven de enige motieven moeten zijn. Stel dat het nu nog zo zou zijn dat het fiscale motief eigenlijk primeert dan lijkt het bijna onmogelijk voor de fiscus om aan te tonen dat de fiscaliteit een doel op zich was in plaats van een gevolg van.

Conclusie: een duidelijker wettekst en een omkering van de bewijslast. We hebben als slechter meegemaakt.

Indien ondermeer kon aangetoond worden dat er “rechtmatige economische of financiële behoeften” zijn om bijvoorbeeld te fuseren dan kon de operatie toch belastingvrij gebeuren (oud art. 211 WIB ’92). Een fusie mocht niet enkel ingegeven zijn door fiscale motieven. Die mochten er ook zijn maar de nadruk werd vooral gelegd op bedrijfseconomische motieven.

Omdat dergelijke regels uiteraard voer voor discussie zijn en tot onzekerheid leiden kunnen ondernemingen voorafgaand aan de fiscus (meer bepaald aan de rulingcommissie) vragen of zij met deze operatie kunnen akkoord gaan. Zo kon worden gevraagd of de fiscus de aanwezigheid van “rechtmatige economische of financiële behoeften” zag.

Meer en meer fiscale zaken zijn Europees aangestuurd of minstens Europees geïnspireerd zo ook de fiscale gevolgen van reorganisaties van vennootschappen. Een Europese fiscale richtlijn werd einde vorig jaar omgezet in het Belgische fiscale recht. Groot principe in de Europese fusierichtlijn is dat grensoverschrijdende en bij uitbreiding ook nationale fusies fiscaal neutraal dienen te gebeuren tenzij het hoofddoel of één der hoofddoelen belastingfraude of –ontwijking zou zijn.

Indien “zakelijke overwegingen” zoals reorganisaties of rationalisering van de activiteiten van de bij de verrichting betrokken vennootschappen slechts zijdelings aanwezig zijn of helemaal niet dan kan dit doen vermoeden, behoudens bewijs van het tegendeel, dat het hoofddoel of één van de hoofddoelen belastingfraude dan wel belastingontwijking is. Dat staat te lezen in art. 11 van de fusierichtlijn en is bijna letterlijk overgenomen in het Belgische wetboek van inkomstenbelasting, mn. in artikel 183bis WIB ’92.

De voorwaarde die stond te lezen in art. 211 WIB ’92 in verband met de “rechtmatige economische of financiële behoeften” werd geschrapt. Verwarrende en in de context van reorganisaties irrelevante en vage termen als “noodzakelijk”, “rechtmatig” en “financieel” verdwijnen dus uit het wetboek om plaats te maken voor het “droge” maar het veel duidelijker begrip “zakelijke overweging”. “Rechtmatig” heeft teveel een morele connotatie. “Noodzakelijk” zou impliceren dat de fiscus zich mag uitspreken over de opportuniteit van bepaalde keuzes. Dat kan uiteraard niet want dan is het helemaal van de dam. Er is nu al genoeg “big brother”. En “financieel” zit vervat in “economisch”.

Wat is zakelijk ? Dit kan misschien best worden aangetoond door een paar voorbeelden van wat in het verleden als onvoldoende en dus niet-zakelijk werd beschouwd. Reeds aangehaald zijn reorganisaties waarvan duidelijk is dat ze enkel maar belastingvoordelen bieden. Een ander voorbeeld zijn operaties waarvan de gevolgen van die aard zijn dat ze bij elke verrichting optreden bijvoorbeeld kostenbesparing door het verdwijnen van vennootschappen na een fusie. Hoe vreemd het ook mag klinken maar enkel dat motief is onvoldoende, in het verleden zijn er inderdaad enkele rulings geweest in die zin.

Wordt vervolgd in deel 2.

Dit is volgens de Administratie een onontbeerlijk instrument in de strijd tegen de internationale fiscale fraude en de daartoe noodzakelijke uitwisseling van gegevens tussen verschillende landen. In de meeste gevallen betreft dit de fiches 281.50 en de bijhorende opgave 325.50.

Commissies en erelonen zijn in principe slechts als beroepskosten aftrekbaar, wanneer ze worden verantwoord door individuele fiches. In de vennootschapsbelasting worden vergoedingen waarvoor geen fiche wordt opgesteld in principe onderworpen aan de aanslag voor geheime commissielonen ten belope van 309%.

Hierop bestaan wel uitzonderingen. Zo moeten geen fiches 281.50 worden opgemaakt als het bedrag per verkrijger en per jaar niet meer bedraagt dan 125,00 euro. Er moeten ook geen fiches gemaakt worden voor vergoedingen die worden betaald aan natuurlijke personen en rechtspersonen die aan de boekhoudwet van 17 juli 1975 zijn onderworpen, en volgens het BTW-Wetboek gehouden zijn facturen uit te reiken.

In de nieuwe circulaire herhaalt de Administratie het standpunt van de minister van Financiën dat niet-inwoners die in België niet over een inrichting beschikken, niet aan de Belgische boekhoudwet van 17 juli 1975 zijn onderworpen. Degenen die aan dergelijke niet-inwoners commissies of erelonen betalen, moeten dit altijd op een individuele fiche 281.50 en een samenvattende opgave 325.50 vermelden.

De circulaire is een verduidelijking naar aanleiding van de nieuwe wet die van toepassing is vanaf 1 januari 2006. Opmerkelijk is wel dat volgens de Administratie dit slechts een verduidelijking is van een reeds voorheen ingenomen standpunt dat volgens haar reeds van toepassing was vóór 2006 .